Cách móc cáp vải cẩu hàng đúng tải trọng theo kiểu móc và góc cẩu

Cùng một sợi cáp vải nhưng tải trọng sử dụng thực tế có thể thay đổi theo cách móc và góc nâng. Một dây có tải trọng ghi 2 tấn có thể nâng 2 tấn khi móc thẳng, còn 1,6 tấn với kiểu móc thòng lọng hoặc đạt 4 tấn khi móc rổ với hai nhánh song song.

Vì vậy, trước mỗi lần nâng, không nên chỉ nhìn vào con số trên nhãn dây. Người vận hành cần xác định kiểu móc, góc nghiêng của các nhánh cáp và khối lượng thực tế của toàn bộ kiện hàng.

I. Ba kiểu móc cáp vải cẩu hàng và hệ số tải tương ứng

Có ba cách móc thường gặp gồm móc thẳng, móc thòng lọng và móc rổ. Mỗi cách tạo ra trạng thái chịu lực khác nhau nên tải trọng làm việc cũng không giống nhau.

Móc thẳng

Móc thẳng là cách nối trực tiếp một đầu cáp với móc cẩu hoặc tai cẩu của kiện hàng. Toàn bộ tải được truyền qua một nhánh cáp.

Với cách móc này, tải trọng làm việc được tính theo đúng giá trị ghi trên nhãn dây. Chẳng hạn, dây có tải trọng 2 tấn thì tải cho phép khi móc thẳng là 2 tấn.

Móc thòng lọng

Móc thòng lọng thực hiện bằng cách luồn một đầu cáp qua đầu còn lại rồi siết vòng quanh kiện hàng. Kiểu móc này thường được sử dụng với ống thép, thanh dài hoặc các bó vật liệu cần hạn chế khả năng lăn, xô lệch.

Do cáp bị gập tại vị trí siết, tải trọng làm việc được tính bằng 80% tải trọng ghi trên dây. Dây 2 tấn khi móc thòng lọng còn 1,6 tấn.

Móc rổ

Với móc rổ, cáp được luồn xuống phía dưới kiện rồi đưa hai đầu lên cùng một móc cẩu. Khi hai nhánh làm việc song song và tải được phân bố đều, tổng tải trọng cho phép đạt 200% giá trị cơ bản.

Như vậy, một dây có tải trọng 2 tấn khi sử dụng theo kiểu móc rổ có thể đạt 4 tấn. Điều kiện quan trọng là hai nhánh phải cân bằng và kiện hàng không bị trượt ngang trong quá trình nâng.

Kiểu móc	Hệ số tải	Dây ghi 2 tấn nâng được	Đặc điểm khi thao tác
Móc thẳng, một nhánh	100%	2 tấn	Nối trực tiếp vào tai cẩu, kiện có thể xoay khi nâng
Móc thòng lọng	80%	1,6 tấn	Siết quanh kiện, cáp gập tại vị trí tiếp xúc
Móc rổ, hai nhánh song song	200%	4 tấn	Luồn dưới đáy kiện, cần kiểm soát trượt ngang

Con số trên nhãn dây là tải trọng làm việc, không phải lực kéo đứt của cáp. Khi lựa chọn dây, cần đối chiếu đúng thông số của loại cáp đang sử dụng.

II. Chọn kiểu móc theo loại kiện hàng

Không phải kiện hàng nào cũng có thể áp dụng cùng một kiểu móc. Hình dạng kiện, vị trí trọng tâm và điểm tiếp xúc với cáp đều ảnh hưởng đến cách bố trí dây.

Một số trường hợp thường gặp có thể tham khảo như sau:

Loại kiện hàng	Kiểu móc phù hợp	Lưu ý khi móc
Máy móc có tai cẩu, khuôn có bu lông vòng	Móc thẳng	Kiểm tra tai cẩu trước khi nâng; dùng ma ní nếu mắt cáp không lọt
Ống thép, thanh profile, bó cây	Móc thòng lọng	Đặt vòng siết ở khu vực giữa bó để hạn chế xòe hai đầu
Kiện phẳng, thùng máy, khối bê tông	Móc rổ	Hai nhánh cần bố trí cân đối qua trọng tâm
Kiện có cạnh sắc bằng thép	Móc rổ kèm ống lót	Che chắn toàn bộ phần cáp tiếp xúc với cạnh sắc
Kiện dài trên 4m	Hai bộ cáp móc rổ, dùng dầm cẩu	Dầm cẩu giúp giữ các nhánh gần phương thẳng đứng
Kiện tròn dễ lăn	Móc thòng lọng kép	Bố trí hai điểm siết cách đều trọng tâm

Đối với các kiện có bề mặt trơn như tôn cuộn hoặc ống nhựa, chỉ dùng móc rổ có thể chưa đủ để giữ kiện ổn định. Khi nâng ở trạng thái nghiêng, kiện vẫn có khả năng trượt.

Trong thực tế, có thể kết hợp thêm vòng thòng lọng tại hai đầu để tăng khả năng giữ tải và hạn chế dịch chuyển trong quá trình nâng.

III. Góc cẩu ảnh hưởng đến tải trọng như thế nào?

Khi hai nhánh cáp không còn song song với phương thẳng đứng, lực tác động lên dây không chỉ theo hướng nâng vật mà còn xuất hiện thành phần kéo ngang.

Góc càng mở rộng thì lực căng trên từng nhánh càng tăng. Do đó, tải trọng cho phép của hệ cáp phải giảm tương ứng.

Theo cách tính trong tài liệu, hệ số tải được xác định theo cosin của góc nghiêng so với phương thẳng đứng. Với cặp dây 2 tấn sử dụng theo kiểu móc rổ, có thể tra nhanh như sau:

Góc nhánh cáp so với phương thẳng đứng	Hệ số tải còn lại	Cặp dây 2 tấn móc rổ nâng được
0 độ, hai nhánh song song	100%	4 tấn
30 độ	87%	3,48 tấn
45 độ	71%	2,84 tấn
60 độ	50%	2 tấn
Trên 60 độ	Không sử dụng	Không sử dụng

Ở hiện trường, nhánh cáp không nên nghiêng quá 60 độ so với phương thẳng đứng. Điều này tương đương góc giữa hai nhánh không vượt quá 120 độ.

Khi vượt ngưỡng này, phần lực kéo ngang tăng nhanh trong khi thành phần lực dùng để nâng kiện giảm xuống. Vì vậy, không nên cố nâng tải bằng cách mở rộng góc giữa hai nhánh.

IV. Cần chiều cao móc cẩu bao nhiêu để giữ góc trong ngưỡng?

Chiều cao từ kiện hàng lên điểm móc cẩu có liên quan trực tiếp đến góc nghiêng của hai nhánh cáp. Khoảng cách giữa hai điểm móc càng lớn mà chiều cao móc càng thấp thì góc mở càng rộng.

Nếu không thể nâng điểm móc lên cao hơn, phương án sử dụng dầm cẩu có thể giúp đưa các nhánh về gần phương thẳng đứng.

Góc nghiêng mục tiêu	Chiều cao móc cẩu tối thiểu	Khoảng cách hai điểm móc 2m cần chiều cao
0 độ, dùng dầm cẩu	Không phụ thuộc chiều cao	Dùng dầm cẩu dài 2m
30 độ	1,73 lần nửa khoảng cách	1,73m
45 độ	1 lần nửa khoảng cách	1m
60 độ, mức tối đa	0,58 lần nửa khoảng cách	0,58m

Ví dụ, một kiện máy có hai điểm móc cách nhau 2m nhưng điểm móc cẩu chỉ cao 1m so với mặt kiện. Trường hợp này tạo ra góc nghiêng 45 độ và hệ số tải còn 71%.

Nếu muốn đưa góc về 30 độ, chiều cao điểm móc cần tăng lên khoảng 1,73m. Khi không thể thay đổi chiều cao, có thể cân nhắc sử dụng dầm cẩu dài 2m.

V. Cách tính tải trọng cho một lần nâng

Để xác định một bộ cáp có đáp ứng được lần nâng hay không, có thể thực hiện lần lượt theo bốn bước:

1. Xác định tải trọng ghi trên nhãn dây. Đây là tải trọng cơ bản khi sử dụng theo kiểu móc thẳng. Ví dụ, dây có nhãn 2 tấn thì lấy 2 tấn làm giá trị ban đầu.
2. Áp dụng hệ số theo kiểu móc. Móc thẳng sử dụng hệ số 1; móc thòng lọng là 0,8; móc rổ hai nhánh song song là 2.
3. Tiếp tục tính theo góc cẩu. Nếu hai nhánh nghiêng 45 độ, sử dụng hệ số 0,71. Với góc 60 độ, hệ số còn 0,5.
4. Đối chiếu với khối lượng thực tế của kiện. Không chỉ tính riêng hàng hóa. Pallet, khung kê và các phụ kiện đi kèm cũng phải được cộng vào tổng khối lượng cần nâng.

Ví dụ, cặp dây 2 tấn sử dụng theo kiểu móc rổ và hai nhánh nghiêng 45 độ sẽ có tải trọng:

2 × 2 × 0,71 = 2,84 tấn

Nếu kiện máy nặng 3 tấn thì tải trọng tính toán không đáp ứng. Phương án được đưa ra trong tài liệu là đổi sang cặp dây 3 tấn hoặc điều chỉnh để giảm góc nghiêng xuống dưới 30 độ.

VI. Mã màu cáp vải và tải trọng theo từng kiểu móc

Cáp vải bản dẹt sản xuất theo EN 1492-1 sử dụng mã màu để nhận biết nhanh mức tải. Khi kết hợp màu dây với kiểu móc, người vận hành có thể tra tải trọng trước khi đưa cáp vào sử dụng.

Màu dây	Móc thẳng	Móc thòng lọng	Móc rổ song song
Tím	1 tấn	0,8 tấn	2 tấn
Xanh lá	2 tấn	1,6 tấn	4 tấn
Vàng	3 tấn	2,4 tấn	6 tấn
Xám	4 tấn	3,2 tấn	8 tấn
Đỏ	5 tấn	4 tấn	10 tấn
Nâu	6 tấn	4,8 tấn	12 tấn
Xanh dương	8 tấn	6,4 tấn	16 tấn
Cam	10 tấn	8 tấn	20 tấn

Daravin cung cấp cáp vải cẩu hàng ở các mức 1, 2, 3, 4 và 5 tấn theo mã màu tiêu chuẩn. Với cáp vải bản tròn, cách thể hiện thông tin tải trọng được quy định riêng.

VII. Những lỗi thường gặp khi móc cáp vải

Một số thao tác tưởng như đơn giản lại có thể làm thay đổi tải trọng làm việc hoặc gây hư hỏng cáp. Năm lỗi cần lưu ý gồm:

• Dùng tải trọng của kiểu móc thẳng để tính cho móc thòng lọng, khiến tải thực tế vượt mức cho phép.
• Để góc giữa hai nhánh vượt quá 120 độ do sử dụng dây quá ngắn.
• Không cộng trọng lượng của pallet, khung kê hoặc phụ kiện vào tổng tải.
• Để cáp tiếp xúc trực tiếp với cạnh thép, cạnh bê tông mà không sử dụng vật liệu bảo vệ.
• Để dây bị xoắn tại điểm móc, khiến lực tập trung vào một phần mép cáp thay vì phân bố trên toàn bản dây.

Với kiện có cạnh sắc, nên bố trí ống lót cáp hoặc tấm đệm tại các vị trí tiếp xúc. Phụ kiện nối như ma ní cũng cần có tải trọng phù hợp với hệ cáp đang sử dụng.

VIII. Kiểm tra cáp vải trước mỗi ca làm việc

Trước khi bắt đầu nâng, người vận hành cần kiểm tra tình trạng của cáp thay vì chỉ xác nhận tải trọng trên nhãn.

Ba điểm cần kiểm tra gồm:

• Nhãn dây còn nguyên và đọc được thông tin tải trọng.
• Bề mặt sợi không bị rách, xơ hoặc có dấu hiệu hư hỏng.
• Mắt cáp không bị biến dạng bất thường.

Dây bị mất nhãn không còn cơ sở để xác định tải trọng làm việc, vì vậy cần loại khỏi khu vực cẩu cho đến khi xác định được thông số phù hợp.

Ngoài hư hỏng cơ học, môi trường sử dụng cũng ảnh hưởng đến độ bền của cáp. Dầu, hóa chất và việc phơi nắng trong thời gian dài có thể làm suy giảm độ bền của sợi Polyester.

Cáp dùng ngoài trời nên được thu hồi sau ca làm việc và treo ở nơi khô ráo, hạn chế tiếp xúc trực tiếp với nền ẩm.

IX. Câu hỏi thường gặp

Dây cáp vải 3 tấn móc thòng lọng nâng được bao nhiêu?

Theo hệ số 80% của kiểu móc thòng lọng, dây 3 tấn có tải trọng làm việc tương ứng 2,4 tấn. Hệ số này được áp dụng do cáp bị gập tại vị trí siết quanh kiện.

Vì sao góc cẩu rộng lại làm giảm tải trọng?

Khi nhánh cáp nghiêng khỏi phương thẳng đứng, lực trong dây được phân thành lực nâng và lực kéo ngang. Góc càng lớn thì thành phần kéo ngang càng tăng, làm lực căng trên cáp cao hơn trong khi khả năng nâng theo phương đứng giảm.

Có được dùng hai dây khác tải trọng trong cùng một lần nâng không?

Không nên sử dụng hai dây có tải trọng khác nhau trong cùng một hệ nâng. Khi đó, khả năng chịu tải của toàn bộ hệ phải được tính theo nhánh có tải trọng thấp hơn. Ngoài ra, độ giãn khác nhau giữa hai dây có thể khiến tải phân bố không đều.

Cáp vải bị xơ mép còn dùng được không?

Sợi bị xơ mép, lớp dệt bị rách hoặc lộ phần sợi bên trong đều là những dấu hiệu cần loại bỏ dây. Tại hiện trường không thể xác định chính xác phần tải trọng đã bị suy giảm để đưa ra mức bù trừ an toàn.

Kết luận

Tải trọng của một lần nâng không chỉ phụ thuộc vào con số in trên nhãn cáp. Kiểu móc, góc cẩu, cách phân bố tải và tình trạng thực tế của dây đều phải được xem xét trước khi nâng.

Khi lựa chọn cáp vải, cần xác định đúng tải trọng kiện hàng, khoảng cách giữa các điểm móc, góc làm việc và phụ kiện đi kèm. Daravin cung cấp cáp vải cẩu hàng với nhiều mức tải trọng và chiều dài, hỗ trợ lựa chọn theo từng loại kiện và phương án nâng thực tế.